احیای مکتب استاد و شاگردی؛ شرط بقای هنر اصفهان

شیرین نقیه پور: میراث هنری اصفهان تنها با موزه‌ها، بناهای تاریخی یا آثار نفیس حفظ نمی‌شود؛ بقای آن به انتقال زنده دانش و مهارت از استادکاران به نسل جوان وابسته است. گزارشی که اخیرا منتشر شده به‌درستی بر این نکته تأکید می‌کند که احیای نظام «استاد و شاگردی» امروز یک انتخاب فرهنگی نیست، بلکه ضرورتی برای نجات هنرهای سنتی اصفهان است.
هنرهای سنتی اصفهان از قلم‌زنی و خاتم‌کاری تا نگارگری، منبت، معرق و سفالگری، حاصل قرن‌ها تجربه، ذوق و مهارت استادکاران است. این هنرها زمانی رونق گرفتند که آموزش در کارگاه‌ها و خانواده‌های هنری، از راه تمرین، مشاهده و همراهی مستقیم با استاد انجام می‌شد، نه شکلی دیگرو شاید به همین دلیل است که رییس اتحادیه صنایع دستی اصفهان هشدار می‌دهد رکود فروش، دشواری تأمین مواد اولیه و مشکلات اقتصادی، انگیزه استادکاران و جوانان را کاهش داده است. وقتی استاد از فروش اثر خود درآمد کافی نداشته باشد و جوان آینده شغلی روشنی نبیند، نظام استاد و شاگردی به‌تدریج از کار می‌افتد. بنابراین، احیای این مکتب بدون رونق تولید، تسهیل فروش و توسعه بازارهای صادراتی، به هدف نمی‌رسد.
یکی از چالش‌های مهم آموزش هنر در ایران، فاصله میان نظام آموزشی مدرک‌محور و دانش عملی استادکاران است. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرده که حضور هنرمندان پیشکسوت در هنرستان‌ها باید بدون محدودیت‌های مدرک‌محور تسهیل شود، زیرا تربیت شاگرد بهترین شکل تکریم یک استاد است. این نگاه می‌تواند پلی میان آموزش رسمی و تجربه زیسته هنرمندان ایجاد کند.
به همه این دلایل هنرهای دستی اصفهان نباید صرفاً به‌عنوان یادگار گذشته دیده شوند؛ این ظرفیت‌ها می‌توانند با طراحی نو، فناوری، بازی‌سازی و پویانمایی به محصولات صنایع خلاق و کالاهای صادراتی تبدیل شوند. پس باید دست‌به کار شد؛ حمایت مالی و بازاری از استادکاران، بازگرداندن آموزش عملی به هنرستان‌ها و ایجاد بازار پایدار برای آثار سنتی. اگر این حلقه‌ها به هم متصل نشوند، خطر از بین رفتن مهارت‌هایی که نسل‌ها برای شکل‌گیری آن‌ها زمان صرف کرده‌اند، جدی خواهد بود.